Grywałd

Na południowych stokach Lubania, wzdłuż potoku o tej samej nazwie rozłożyła się duża miejscowość Grywałd. Jej początki sięgają XIV wieku i akcji osadniczej prowadzonych u stóp Gorców i Pienin przez Kazimierza Wielkiego oraz starosądeckie klaryski. Powstające w owym czasie wsie lokowane były na prawie niemieckim a niemieccy osadnicy pochodzili ze Śląska lub Spiszu. Stąd też niemiecko brzmiące nazwy. Grywałd pochodzi najprawdopodobniej od słów Grunewald czyli Zielony Las.

Wieś należała aż do rozbiorów do starostwa czorsztyńskiego, stanowiąc własność królewską. Zachowały się liczne dokumenty świadczące o sporach jakie jej mieszkańcy toczyli ze starostą Baranowskim zabraniającym użytkowania lasów i rugującym chłopów z ziemi. Po rozbiorach władze austriackie wystawiły wieś na sprzedaż. Znalazła się ona w rękach Dziewolskich, którzy władali nią nieprzerwanie aż do 1997 roku, kiedy zmarli ostatni spadkobiercy. Jest to dość rzadki przypadek, żeby po II wojnie światowej ziemiańska pozostała w rekach właścicieli. Stało się to możliwe ponieważ dobra liczyły mniej niż 50 hektarów i nie podlegały parcelacji. Ostatni właściciel Antoni Dziewolski gospodarował tu przez cały okres PRL-u pomimo szykan ze strony władz.

Po śmierci Antoniego i jego żony majątek przeszedł na mocy testamentu w ręce sióstr Albertynek, które w zabudowaniach dworskich prowadzą ochronkę. Sam dwór natomiast w 1998 roku został przeniesiony do Niedzicy, gdzie wykorzystywany jest jako restauracja obok zapory.

Największym zabytkiem miejscowości jest drewniany kościół świętego Marcina datowany na przełom XV i XVI wieku. W Grywałdzie ma swój początek zielony szlak na Lubań, który prowadzi dalej do Tylmanowej i w Pasmo Radziejowej Beskidu Sądeckiego.