Park i zabudowania dworskie w Porębie Wielkiej

Od końca XIV wieku Poręba Wielka była w rękach prywatnych. Gospodarzyły tu kolejno rodziny Ratołdów, Pieniążków, Lubomirskich, Sanguszków i Wodzickich. Już w XVI wieku założono folwark, a z czasem wieś stała się centrum tak zwanego klucza porębskiego. W Porębie Wielkiej wybudowano wtedy dwór, który w XVIII wieku Wodziccy otoczyli parkiem.

Założeniem ogólnym było wykorzystanie naturalnego ukształtowania terenu oraz istniejących już drzewostanów. Całość dzieliła się na dwie strefy – gospodarczą oraz „pańską”. W pierwszej z nich znajdowały się zabudowania dworskie, natomiast druga pełniła funkcje reprezentacyjne. Park w stylu angielskim składał się z dwóch części. W dole nad Porębianką znajdował się tak zwany Park Dolny, natomiast powyżej dworu, na stokach Chabówki Park Górny. Zachowano w nich naturalny drzewostan. Są to pozostałości lasu grądowego. Przeważają w nim lipy, jawory i wiązy. Szczególnie cenne są zbiorowiska wiązów tworzące aleje. Wiele z nich ma charakter pomnikowy. Na terenie parku znajdują się pozostałości po drugim najstarszym wiązie górskim w Polsce – wiązie chłosty, który niestety został powalony przez wichurę w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Zabezpieczono także część pnia pozostałego po złamaniu się w latach siedemdziesiątych XX wieku wiązu Łokietka – najgrubszego takiego okazu w kraju. Miał 320 lat i ponad 6 i pół metra obwodu.

Na terenie parku zachowała się część danych zabudowań dworskich. Można tu zobaczyć fundamenty dawnego modrzewiowego dworu Wodzickich, który spłonął w niewyjaśnionych okolicznościach pod koniec II wojny światowej. Zachowały się natomiast oficyny, dawne stajnie, wozownia i lamus. W budynku położonym przy północno – wschodnim końcu parku ma swoją siedzibę Dyrekcja Gorczańskiego Parku Narodowego. Na terenie parku oraz na zboczach górującej nad nim Chabówki wytyczono ścieżkę edukacyjną pozwalającą na zapoznanie się z jego historią i przyrodą.